لواشک چیست و چگونه تهیه می شود؟

لواشک‌ یکی از خوراکی های اصیل ایرانی و از تنقلات ترش ‌مزه می باشد. نام لواشک از کلمه لواش گرفته شده است، چون به هر چیز پهن و نازک به اصطلاح  لواش گفته می‌ شود. لواشک نیز از عصاره پهن شده و خشک‌ شده انواع میوه ها تهیه می شود.

لواشک ها در مزه ‌های ترش و شور از شیره غلیظ شده و قوام آمده‌ میوه‌ های گوشتی تهیه می‌ شود و مزه‌ ترش آن جذابیت خاصی دارد. در ابتدا علت اصلی به وجود آمدن لواشک برای مصرف به عنوان تنقلات نبود، بلکه نوعی روش نگهداری خوراکی ‌ها برای مدت زمان طولانی تر بود. چون در گذشته چیزی به‌ عنوان یخچال و سرد خانه وجود نداشت، به همین دلیل بخش زیادی از میوه ‌ها را به شکل لواشک خشک می ‌کردند تا برای مدت طولانی تری باقی بمانند.

مزه لواشک بسته به ترشی و شیرینی میوه استفاده شده و میزان نمک اضافه شده به آن، متفاوت است. انواع لواشک در مزه ‌های ترش، شیرین، ملس، ترش‌ و شور و … تهیه می‌ شود. لواشک ترش نسبت به دیگر مزه‌ ها محبوبیت بیشتری بین مصرف کننده ها دارد و هر چه لواشک ترش ‌تر باشد، جذاب تر و محبوب‌ تر است.

لواشک جزء تنقلات خاص ایرانی ها می باشد، به خصوص بچه ها علاقه زیادی به انواع لواشک ها دارند. اگر لواشک به صورت خانگی تهیه شود، هم بهداشتی بوده و هم بسیار مفید می باشد. بنابراین اگه میوه های شما در یخچال باقی مانده و استفاده نمی شود، می توانید به آسانی با آن ها لواشک خانگی درست کنید.

لواشک‌ های بسته بندی که در بازار به فروش می ‌رسند چندان قابل اطمینان نیستند، چون ممکن است حاوی مواد افزودنی غیر مجاز مانند رنگ‌ های مصنوعی و جوهر نمک برای غلیظ شدن لواشک ها و … باشند که برای سلامتی بسیار مضر هستند.

درست کردن لواشک اصلا کار سخت و پیچیده ای نیست، هر کسی با داشتن مهارت بسیار کم در آشپزی نیز می ‌تواند آن را تهیه کند. لواشک را با استفاده از میوه های مختلفی مثل انواع آلو، سیب، قیصی، کیوی، انار، شلیل، آلبالو و … تهیه می کنند، گاهی هم با ترکیب دو یا چند میوه می توان لواشک درست کرد که طعم و مزه بهتری خواهد داشت.

انواع لواشک از نظر روش تولید

به طور کلی لواشک از خشک کردن میوه ها با روش سنتی ایرانی تهیه می شد و هنوز هم در بسیاری از شهر های ایران انواع لواشک خانگی را با همان روش سنتی تهیه می ‌کنند. امروزه این خوراکی آن قدر پر طرفدار و جذاب شده که انواع لواشک صنعتی نیز وارد بازار شده است. لواشک ‌های صنعتی با همان روش ‌های سنتی اما با استفاده از دستگاه های مختلف در کارخانجات در حجم زیاد تهیه می ‌شوند.

1.لواشک صنعتی

بخاطر استقبال زیاد از لواشک، نمی ‌توان تقاضای بازار را تنها با انواع لواشک خانگی تأمین نمود، بنابراین انواع لواشک صنعتی با تنوع فراوان برای تولید حجم زیاد این خوراکی ترش ‌مزه در بازار موجود می ‌باشد. در تهیه لواشک صنعتی از مواد خوراکی تکمیلی، استفاده می شود، به همین دلیل با طرز تهیه لواشک خانگی کمی تفاوت دارد.

برای مثال در تهیه لواشک صنعتی برای رسیدن به قوام بیشتر میوه، از پکتین یا ژلاتین گیاهی استفاده می‌ شود و یا برای ماندگاری بیشتر و طعم ترش و شور از اسید های آلی خوراکی و یا نمک استفاده می ‌کنند. همچنین برای رسیدن به طعم ترش و شیرین از شکر های مصنوعی مانند گلوکز و یا ساکارز استفاده می ‌شود.

لواشک صنعتی نمی ‌تواند مانند لواشک خانگی سالم و طبیعی باشد، اما گاهی در طعم و مزه و حتی ماندگاری، بهتر از نمونه ‌های خانگی است. به هر صورت در حال حاضر بخش بزرگی از لواشک‌ های بازار به روش صنعتی تهیه می شود.

2.لواشک خانگی

 لواشک خانگی ترکیبات سالم ‌تری نسبت به لواشک صنعتی دارد چون در تهیه لواشک خانگی مواد افزودنی مانند نمک و یا شکر کمتری استفاده می شود و از اسید و مواد نگهدارنده استفاده نمی شود.

لواشک خانگی به خاطر نداشتن افزودنی های صنعتی، کاملا طبیعی بوده و از خشک کردن میوه‌ ها در مقابل نور خورشید و هوای آزاد تهیه می ‌شود. اما از مهم ترین معایب لواشک ‌های خانگی، خشک شدن آن ها در فضای آزاد می ‌باشد. بخاطر وجود حیوانات و حشرات مختلف در فضای آزاد امکان نفوذ انواع آلودگی به لواشک وجود دارد. البته در حال حاضر اکثر تولید کنندگان لواشک های خانگی شرایط بهداشتی مناسبی در کارگاه ‌های خود ایجاد کرده و برای خشک کردن لواشک خود از دستگاه های خشک کن میوه استفاده می کنند.

روش تهیه لواشک به صورت خانگی

مزه لواشک به نوع میوه ‌ای که از آن برای تهیه لواشک استفاده می کنید، بستگی دارد. اگر لواشک شیرین دوست دارید، از میوه های شیرین مانند سیب و برای لواشک با مزه‌ ملس از میوه‌ هایی مانند آلوچه و زردآلو استفاده کنید. اما اگر علاقه به ترش شدن لواشک دارید، از میوه ‌های ترش ‌مزه مانند آلبالو، زغال اخته و انار استفاده کنید.

برای تهیه لواشک خانگی علاوه ‌بر میوه به نمک و کمی روغن مایع نیز احتیاج دارید. برای درست کردن لواشک ابتدا میوه مورد علاقه خود را انتخاب کنید. میوه ها را خیلی تمیز بشویید تا هرگونه گل و سنگ و برگ از آن ها گرفته شود. بعد از شستن میوه ها، هسته آن ها را جدا کنید، برای آسان تر شدن کار خود می توانید از انواع هسته گیر استفاده نمایید. بعد از هسته گیری، در صورت نیاز پوست میوه ها را جدا کنید. البته کار برای تهیه لواشک با میوه ‌هایی مثل  انار کار کمی بیشتر می شود، چون باید تمام دانه‌ های انار را از غلاف سفید رنگ آن جدا کنید و بعد هسته ها را جدا نمایید.

بعد از گرفتن هسته ها و پوست میوه ها، آن ها را داخل ظرف مناسب بریزید و به اندازه سطح میوه ‌ها در ظرف آب بریزید. سپس قابلمه را روی حرارت ملایم اجاق گاز به مدت حداقل دو ساعت قرار دهید. در صورت دلخواه می توانید از مقداری شکر و یا طعم دهنده، خرما، عسل و … استفاده کنید.

در حین پخته شدن میوه‌ ها، محتویات ظرف را هم بزنید و همزمان میوه ‌ها را له کنید تا لواشک قوام بهتری پیدا‌ کند. مراقب باشید تا قابلمه ته نگیرد، چون اگر میوه های ته قابلمه بسوزد و ته بگیرد، مزه تلخ آن ها با میوه‌ ها مخلوط شده و باعث تلخی لواشک می ‌شود. در صورتی که قابلمه ته گرفت، حتماً بخش‌ های سوخته را از باقی میوه‌ ها جدا کنید.

در پایان پخت اندکی نمک به مواد داخل قابلمه اضافه کنید، چون نمک طبیعی ‌ترین و بهترین افزودنی برای افزایش طول عمر و ماندگاری مواد غذایی می باشد. اضافه کردن نمک کاملا اختیاری می باشد، ولی برای افزایش ماندگاری و ایجاد طعم شور لواشک به نمک نیاز دارید.

اگر میزان ترشی لواشک کم هست و دوست دارید تا لواشک ترش تری داشته باشید، می‌توانید به میوه ‌های در حال پخته شدن مقداری رب انار ترش اضافه کنید. رب انار ترش، باعث می شود تا مزه هر نوع لواشک ترش تر و دلچسب تر شود.

پس‌ از طی شدن مدت زمان پخت میوه ‌ها، اجاق را خاموش کنید و بگذارید تا قابلمه حاوی میوه ‌های پخته ‌شده کمی سرد شود. پس‌ از سرد شدن، همه میوه ‌های پخته شده را خوب له کنید. برای له کردن میوه ها می توانید از غذا ساز یا میکسر استفاده کنید تا میوه های پخته شده به طور کامل له شود و به مایعی غلیظ از میوه ‌های پخته‌ شده تبدیل شود.

سپس در این مرحله باید مایع غلیظ تهیه شده را بر روی سطح صاف مانند سینی ‌های فلزی و … قرار دهید. قبل از پهن کردن مواد، یک نایلون نازک در کف سینی بگذارید و سپس مواد پخته شده را روی سینی بریزید و با وسیله ای مانند قاشق پهن کنید. بهتر است ضخامت لواشک از 8 میلی متر بیشتر نشود، چون اگر لایه‌ لواشک ضخیم تر شود لواشک خوب خشک نمی شود و کپک می زند. برای خشک کردن پوره میوه پهن شده در کف سینی از یکی از سه روش زیر می ‌توان استفاده کرد:

1- خشک کردن در آفتاب

پس از انجام مراحل بالا، سینی ‌های حاوی لواشک را در مکان آفتاب گیر و بدون رطوبت قرار دهید، بهتر است تا تابش آفتاب به سینی ها غیر مستقیم باشد. لواشک ها باید تا زمانی در آفتاب باشند که وقتی وسط آن را فشار می‌ دهید، چسبناک نباشد. اگر به کاغذ رو غنی یا نایلون می ‌چسبند بگذارید تا زمان بیشتری در آفتاب بماند. به طور معمول 3 الی 5 روز طول می کشد تا لواشک‌ ها کاملا خشک و آماده شوند. 

پس ‌از آماده شدن لواشک ها، یک لایه نازک نایلون دیگر بر روی لواشک های داخل سینی قرار دهید و آن ها را در اندازه‌ های مناسب برش بزنید و در مکانی خشک و خنک نگهداری کنید.

2-استفاده از فر

در این روش باید از حرارت پایین فر که معمولا بین ۷۵ تا ۹۰ درجه سانتی گراد است، استفاده شود. سینی ها را  به مدت ۱ الی  ۳ ساعت در داخل فر قرار دهید و زمانی که وسط آن چسبناک نباشد لواشک شما آماده خواهد بود. توجه داشته باشید برای تهیه لواشک در فر، فر را از قبل گرم نکنید، چون باعث سوختن لواشک می ‌شود.

3-استفاده از دستگاه خشک کن لواشک

برای تولید لواشک در خانه بدون آفتاب و دور از ذرات گرد و غبار موجود در هوا و به صورت کاملا بهداشتی یک روش بسیار ساده و سریع وجود دارد، این روش  استفاده از دستگاه میوه خشک کن می باشد.

بهترین و مناسب ترین روش برای تهیه لواشک استفاده از دستگاه میوه خشک کن می باشد. در این روش نه آلودگی های محیطی بر روی سینی های لواشک تاثیر می گذارد و نه استرس سوختن لواشک وجود دارد. در این روش سینی های حاوی میوه های له شده را در دستگاه میوه خشک کن قرار دهید. دستگاه را روی 55 درجه سانتی گراد تنظیم می کنید و اجازه می دهید تا لواشک ها خشک و آماده شوند.

روش تهیه لواشک از برخی میوه ها

1.لواشک کیوی

میوه کیوی در اصل شیرین است، اما شیرینی آن طعم خاصی همراه با ترشی دارد که به آن مزه ملس می دهد. البته مزه‌ کیوی با توجه به رسیده بودن و یا کال بودن آن متفاوت است. هر چه کیوی گوشت سفت ‌تری داشته باشد، طعم آن به ترشی نزدیک ‌تر است.

برای تهیه لواشک کیوی، ابتدا پوست کیوی ها را جدا کنید. سپس میوه های پوست کنده شده را داخل میکسر ریخته و له کنید. بعد پوره میوه را در ظرف مناسبی ریخته و اجازه دهید تا حداقل دو ساعت روی حرارت ملایم پخته شود. سپس بقیه مراحل تهیه لواشک که در مطالب بالا گفته شد را انجام دهید.

2.لواشک گوجه سبز

لواشک گوجه سبز از جمله لواشک ‌های محبوب و پر طرفدار است. گوجه سبز میوه تابستانی بوده و لواشک آن نیز جایگاه دوست ‌داشتنی و خاص خودش را دارد. برای تهیه لواشک گوجه سبز معمولاً از اندکی زرشک نیز استفاده می ‌کنند چون گوشت میوه گوجه سبز سخت است و ساده به قوام مورد نظر برای تهیه لواشک نمی ‌رسد. روش پختن گوجه سبز برای تهیه لواشک کمی متفاوت است. برای تهیه لواشک گوجه سبز در مرحله پختن، ابتدا نیاز است که شعله حرارت زیاد باشد تا گوجه سبز ‌ها در آب جوشیده به مدت طولانی قرار بگیرند تا نرمی مناسب برای قوام نهایی لواشک را دارا شوند. بعد از مرحله پخت نیز نیاز به صافی دارید تا ناخالصی ‌ها و هسته های گوجه ‌سبز پخته شده را جدا کنید. بعد از جدا کردن هسته ها و نا خالصی ها، مایع لواشک را در ظرفی ریخته و حرارت دهید. بعد آن را برای خشک کردن آماده کنید.

3.لواشک شاتوت

شاتوت میوه‌ تابستانی است که مزه شیرین آمیخته با ترشی ملایمی دارد. مزه‌ شاتوت کاملاً مناسب تهیه کردن لواشک می ‌باشد و این مزه خوب باعث می شود تا لواشک شاتوت محبوب ‌باشد. در روش تهیه لواشک شاتوت همان روش های گفته شده را انجام دهید.

4.لواشک هلو

هلو میوه‌ تابستانی است که بافت نرم با مزه ‌ترکیبی از ترشی و شیرینی دارد. گوشت میوه هلو به ‌راحتی قوام مورد نظر لواشک را پیدا می ‌کند. هلو ها را ابتدا پوست بگیرید و آن ها را همراه با اندکی شکر در ظرف مناسبی حرارت دهید. وجود شکر به خشک شدن لواشک هلو سرعت می بخشد و مزه‌ هلو را بین ترشی و شیرینی قرار می ‌دهد. لواشک هلو در دسته لواشک‌ های شیرین قرار دارد.

5.لواشک انار

لواشک انار از خوش مزه ترین لواشک‌ های ایرانی است. انار میوه بومی کشور ایران است و در بیشتر نقاط کشور ما این میوه رشد می کند و ریشه ‌های عمیق فرهنگی با سبک زندگی ایرانی ‌ها دارد.

مزه لواشک انار کاملاً وابسته به مزه‌ دانه ‌های انار می ‌باشد و به اندازه‌ خود انار خوش مزه است. اگر لواشک را از دانه‌ های شیرین انار تهیه کرده باشید، لواشک انار شما شیرین و یا ملس خواهد بود. اما اگر به ‌دنبال لواشک ترش مزه هستید، باید لواشک انار خود را از انار ترش تهیه کنید. طرز تهیه لواشک انار شبیه به دیگر لواشک ‌ها است، با این تفاوت که یک مرحله پخت مقدماتی دارد تا دانه ‌های انار نرم شود و بتوان هسته آن ها را جدا کرد.

6.لواشک زردآلو

برای تهیه لواشک زردآلو ابتدا باید زردآلو‌ ها را خوب بشویید، آن‌ ها را از وسط دو نیم کرده و هسته را خارج کنید. زردآلو‌ های دو نیم شده را روی سینی مخصوص فر طوری بچینید که سمت برش زده رو به بالا باشد، دقت کنید تا زردآلو ها یک لایه در سینی قرار بگیرند و روی هم نباشند. سپس سینی حاوی زردآلو ها را در فر با دمای ۲۰۵ درجه سلسیوس به مدت ۱۵ دقیقه بگذارید. بعد از 15 دقیقه آن‌ ها را از فر در بیاورید و اجازه دهید تا سرد شود. سپس آن ‌ها را داخل مخلوط کن یا غذاساز ریخته تا به پوره صاف و یکدست تبدیل شود.

پوره زردآلو را داخل یک کاسه بزرگ بریزید و نصف پیمانه شکر را داخل آن بریزید و بهم بزنید تا کاملا با شکر مخلوط شود. سپس آن ها را کف سینی پهن کنید و خشک نمایید.

7.لواشک سیب

سیب ها را بعد از هسته گیری و پوست گرفتن با سرکه سیب و دارچین داخل یک قابلمه بزرگ ترکیب کنید. آن‌ ها را روی حرارت قرار دهید تا سیب ها نرم شوند. توجه داشته باشید تا همزمان با پخته شدن سیب، محتویات داخل قابلمه را هم بزنید تا ته نگیرد.

بعد از اینکه سیب ها نرم شدند، آن ها را داخل مخلوط کن بریزید تا پوره شود و سپس مواد له شده را داخل سینی بریزید و برای خشک کردن آماده کنید.

8.لواشک هندوانه

هندوانه را پوره کنید، آن را از تنظیف یا الک خیلی ریز رد کنید. تقریبا تمام آب آن را خالی کنید و برای مصرف خوراکی نگه دارید.

بخش جامد هندوانه را با شکر ترکیب کنید. دانه‌ های آن را خارج کنید و دور بیندازید. در صورت نیاز دوباره در مخلوط کن بریزید تا به مخلوطی یکدست تبدیل شود. این ترکیب را در سینی ریخته و سپس برای خشک کردن از یکی از روش های گفته شده در بالا استفاده کنید.

9.لواشک موز و توت فرنگی

موز و توت فرنگی را داخل غذاساز یا مخلوط کن با سرعت بالا ریخته و تا کاملا پوره و یکدست شود. مخلوط توت فرنگی و موز را توی سینی های دستگاه میوه خشکن ریخته و پهن کنید تا سطح آن صاف و یکدست شود. بعد سینی را در دستگاه خشک کن لواشک قرار دهید.

10.لواشک هفت رنگ

لواشک هفت رنگ یا رنگین کمان با چند نوع پوره میوه با رنگ‌ های مختلف درست می ‌شود. پوره میوه های مختلف مثل انبه برای رنگ زرد، هلو یا زردآلو برای نارنجی، توت فرنگی برای قرمز، آلو سیاه یا بلوبری برای بنفش و تمشک و توت فرنگی یا گوجه و تمشک برای رنگ قرمز و در نهایت کیوی برای رنگ سبز آماده می‌ کنید.

کف سینی فر را کاغذ روغنی گذاشته و از هر رنگ یک نوار افقی از پوره میوه ها داخل سینی می ‌ریزیم. موقع ریختن پوره‌ ها دقت کنید پوره ها با هم مخلوط نشوند، به همین دلیل باید پوره غلیظ باشد. سپس برای خشک کردن لواشک، سینی ها را در  دستگاه میوه خشک کن قرار دهید.

11.لواشک زرشک

زرشک، میوه ترش ‌مزه ‌ای است و لواشک آن از محبوب ‌ترین لواشک ‌های ترش مزه ایرانی است. برای تهیه لواشک زرشک، زرشک تازه ‌را خوب پاک کرده و بشویید و سپس آن ها را در آبکش بریزید. در این مرحله زرشک‌ ها را به همراه مقداری نمک و آب درون یک قابلمه مناسب بریزید و روی حرارت قرار دهید. وقتی مقداری از آب درون قابلمه کم شد و زرشک ها پخته شدند، شعله گاز را خاموش کنید و اجازه دهید تا مواد داخل قابلمه سرد شوند. بعد از سرد شدن مواد، آن ها را داخل مخلوط کن بریزید تا بخوبی له شوند. سپس مواد را کف سینی های دستگاه میوه خشک کن پهن کنید و در دستگاه قرار دهید تا خشک شوند.

نکته:

اگر فصل زرشک تازه گذشته، می ‌توانید زرشک خشک شده را به مدت ۲۴ ساعت درون آب خیسانده و بعد آبکش کرده و طبق دستورات گفته شده در بالا، مابقی مراحل را انجام دهید. 

نکات مهم در تولید لواشک

• پوره میوه ها باید در کل سطح سینی، ضخامت یکسانی داشته باشد تا لواشک به طور یکدست خشک شود. اگر ضخامت پوره ها یکدست نباشد لواشک در بعضی بخش ها، خشک نمی شود.
• دمای پایین تر برای تهیه لواشک مناسب تر است، چون مطمئن می ‌شوید زیادی پخته نشده و همه رطوبت از پوره میوه
• شما می ‌توانید انواع مزه‌ ها را در یک نوع لواشک به صورت یکجا داشته باشید و لواشک ترکیبی درست کنید.
• برای تهیه لواشک می ‌توان از میوه تازه، یخ زده و حتی کمپوت نیز استفاده کرد.
• می توانید از مقداری آبلیمو برای جلوگیری از تغییر رنگ میوه استفاده کنید.
• اگر مخلوط شما خیلی رقیق است، مقداری موز یا یک قاشق غذا خوری پودر چیا یا تخم کتان در آن بریزید تا غلیظ شود.
• می ‌توانید به پوره میوه ها مقداری چاشنی مثل دارچین، زنجبیل، جوز، میخک و فلفل قرمز برای ایجاد طعم دلخواه استفاده نمایید.
• لواشک را به مدت ۱ ماه در حالت دمای معمول اتاق و در فریزر به مدت یک سال می ‌توان نگه داشت.
• می‌ توانید از قالب بیسکویت برای درست کردن شکل ‌های فانتزی استفاده کنید.

در پایان

اگر تهیه لواشک با دستگاه خشک کن مورد توجه شما قرار گرفت، شما عزیزان می توانید برای تهیه انواع دستگاه های لواشک خشک کن به سایت تجهیز صنعت تهران مراجعه کنید و در صورت نیاز از مشاوره رایگان کارشناسان ما در تجهیز صنعت تهران استفاده نمایید. 

برای تهیه انواع دستگاه میوه خشک کن، اسلایسر، دستگاه پوست گیر میوه، دستگاه وکیوم ، دوخت حرارتی و … که تجهیزات کار تولید میوه خشک و لواشک هستند، می توانید به صورت غیر حضوری به سایت فروشگاهی تجهیز صنعت تهران به آدرس اینترنتی زیر مراجعه نمایید و نسبت به سفارش  و خرید و ارسال آن، اقدام نمایید:

tajhizsanati.com

و یا به صورت حضوری همه روزه عصر ها به آدرس زیر مراجعه نمایید:

تهران، بزرگراه امام علی (یا از مسیر دیگر: صیاد شیرازی)، میدان سبلان، خیابان حیدری (لشکری سابق)، انتهای خیابان رضایی، روبروی مسجد ائمه اطهار، نبش کوچه خواص، پلاک 36

و برای هماهنگی بیشتر و پاسخ سوال های خود با شماره های زیر تماس بگیرید:

09194855983   – 02186125233 -09194855963- 09926291231

و. پوریانی – مدیریت بلاگ سایت تجهیز صنعت تهران